گرانی شب یلدا؛ دخل مردم کوتاهتر از شب بلند یلدا
گزارشها از بازار نشان میدهد قیمت برخی اقلام پرمصرف نسبت به مدت مشابه سال گذشته تا ۶۰ درصد افزایش داشته و توان خرید خانوارهای متوسط بهشدت کاهش یافته است. فعالان بازار، رشد هزینههای حملونقل، کمبود واردات میوه و تغییر الگوی مصرف را از دلایل اصلی جهش قیمتی روزهای اخیر میدانند.
با فرا رسیدن روزهای پایانی آذر، بازار یلدا مانند هر سال حالوهوای خاصی دارد؛ اما امسال برخلاف سالهای گذشته، حال «جیب مردم» چندان یلدایی نیست. بررسی میدانی قیمتها در سطح شهر نشان میدهد اقلام اصلی سفره شب یلدا با رشد یکنواخت و در مواردی جهشی روبهرو بوده است.
طبق دادههای میدانی و گزارشهای اتاق اصناف، در نیمه آذرماه:
قیمت هندوانه بهطور متوسط بین ۱۸ تا ۲۵ هزار تومان در هر کیلو نوسان دارد.
انار شیراز و ساوه با نرخ ۴۵ تا ۶۵ هزار تومان عرضه میشود.
پسته و فندق بین ۹۰۰ تا ۱.۴ میلیون تومان به فروش میرسند.
قیمت شیرینی و خشکبار ترکیبی شب یلدا نسبت به سال گذشته حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد افزایش داشته است.
در گفتوگو با فروشندگان، اغلب علت گرانیها را افزایش هزینه تولید و حملونقل، کاهش عرضه میوه نوبرانه و رشد قیمت دلار در بازار وارداتی خشکبار عنوان میکنند. از سوی دیگر، دولت سیاست مشخصی برای تنظیم بازار شب یلدا اعلام نکرده و سبد حمایتی یا تخفیفهای ویژهای برای اقشار کمدرآمد در نظر گرفته نشده است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند این جهش قیمتی، ادامه روند تورم مواد غذایی و ناترازی تولید–مصرف در ماههای اخیر است. بر اساس آمار رسمی مرکز آمار ایران، تورم نقطهای مواد خوراکی در آبان ۱۴۰۴ حدود ۵۱.۷ درصد گزارش شده، در حالی که رشد دستمزدها کمتر از ۳۰ درصد بوده است. این فاصله، موجب کاهش واقعی قدرت خرید خانوارها بهویژه در دهکهای پایین درآمدی شده است.
به گفتهی تحلیلگران، ادامه این روند میتواند باعث تغییر رفتار مصرفی خانوارها شود؛ بهطوری که در سال جاری تقاضا برای اقلام لوکستر (مانند آجیل مخلوط یا میوههای وارداتی) کاهش یافته و تمایل به خرید حداقلی یا جایگزینهای ارزانتر رشد داشته است.
از سوی دیگر، نبود سیاستهای پایدار در حوزه تنظیم بازار محصولات کشاورزی و نوسان قیمت ارز، فشار افزودهای بر بازار شب یلدا وارد کرده است.
یلییلدایی امسال، بیش از آنکه رنگ سنت و شادی داشته باشد، بازتابی از حقیقتهای اقتصادی سفره مردم است؛ یلدایی که اگرچه بلندترین شب سال است، اما برای بسیاری از خانوارها، بلندترین خسارت سبد معیشت را نیز ثبت میکند.