بازگشایی کریدور زنگزور؛ زنگ خطر برای اقتصاد و ترانزیت ایران

به گزارش اقتصادکوشان، بازگشایی کریدور زنگزور میان آذربایجان و ارمنستان، معادلات ترانزیتی منطقه را دگرگون می‌کند. کارشناسان می‌گویند این پروژه ضمن تقویت موقعیت ترکیه و آذربایجان، درآمدهای ترانزیتی ایران را کاهش داده و جایگاه کشور در طرح‌های بین‌المللی مانند کمربند و جاده چین را تضعیف خواهد کرد؛ موضوعی که می‌تواند هم پیامدهای اقتصادی و هم نگرانی‌های ژئوپولیتیکی برای تهران به همراه داشته باشد.

—

کاهش درآمدهای ترانزیتی ایران

ایران در سال‌های اخیر از مسیر نوردوز به‌عنوان کانال ارتباطی اصلی نخجوان با جمهوری آذربایجان استفاده می‌کرد. عبور سالانه ده‌ها هزار کامیون از این مسیر، بخشی از درآمد ارزی ایران را تأمین می‌کرد. اکنون با فعال شدن زنگزور، این جریان حمل‌ونقل مستقیماً از خاک ارمنستان عبور کرده و ایران عملاً از این چرخه حذف می‌شود. در نتیجه، درآمدهای ترانزیتی ایران به‌شدت کاهش خواهد یافت.

برندگان اصلی؛ ترکیه و آذربایجان

کریدور زنگزور در عمل یک مسیر ترانزیتی مطمئن میان ترکیه، آذربایجان و آسیای میانه ایجاد می‌کند. ترکیه که سال‌ها به‌دنبال ایفای نقش هاب ترانزیتی شرق و غرب بوده، با این مسیر جایگاه خود را تثبیت می‌کند. به این ترتیب، رقبا گوی سبقت را از ایران در بازار ترانزیت منطقه‌ای خواهند ربود.

تضعیف جایگاه ایران در طرح‌های بین‌المللی

ایران تلاش کرده بود با توسعه کریدور شمال–جنوب، مسیرهای ترانزیتی میان روسیه، آسیای مرکزی، هند و خلیج فارس را مدیریت کند. اما زنگزور بخشی از مزیت ایران در غرب آسیا را از میان می‌برد و حتی در طرح «کمربند و جاده» چین نیز اهمیت مسیرهای عبوری از ایران را کاهش می‌دهد. این روند به معنای تضعیف نفوذ اقتصادی ایران در معادلات بین‌المللی است.

نگرانی‌های ژئوپولیتیکی

هرچند محور اصلی بحث زنگزور اقتصادی است، اما پیامدهای ژئوپولیتیکی آن برای ایران نادیده‌گرفتنی نیست. تهران نگران است که این کریدور به افزایش حضور و نفوذ آمریکا و ترکیه در قفقاز جنوبی منجر شود؛ منطقه‌ای که به‌طور سنتی حیاط خلوت ایران محسوب می‌شده است. همین نگرانی باعث شده مقامات ایرانی هشدارهایی جدی درباره تغییر ژئوپولیتیک مرزها مطرح کنند.

—

کریدور زنگزور نه‌تنها یک مسیر جدید ترانزیتی است، بلکه تحولی تعیین‌کننده در معادلات اقتصادی و ژئوپولیتیکی منطقه محسوب می‌شود. برای ایران، این پروژه به‌معنای کاهش درآمدهای ترانزیتی، تقویت موقعیت رقبا و تضعیف جایگاه در طرح‌های کلان بین‌المللی است. در چنین شرایطی، ضروری است ایران با سرمایه‌گذاری در مسیرهای جایگزین، فعال‌سازی کریدور شمال–جنوب و پیگیری دیپلماسی اقتصادی چندجانبه، از حاشیه‌نشینی در معادلات ترانزیتی قفقاز جلوگیری کند.